«Ένα κομμάτι βράχος καταμεσής στην θάλασσα, η Ύδρα του πολιτισμού, της ιστορίας, των θρύλων και των μυστηρίων...»

Τρίτη, 12 Απριλίου 2016

Οι ξυλοναυπηγοί της Ύδρας

Το κείμενο είναι από προσωπική μου έρευνα, οι φωτογραφίες από το διαδίκτυο, από βιβλία και εφημερίδες αναφερόμενα στην Ύδρα.
Τα πρώτα πλοία φαίνεται να ναυπηγήθηκαν στην Ύδρα -όπως αναφέρει ο συγγραφέας Κωνσταντίνος Ν. Ράδος- περίπου το 1650, αλλά ήταν μικρά, χωρίς όμορφη εμφάνιση και κακοτάξιδα.
Ο πρώτος Υδραίος ξυλοναυπηγός ήταν ο  Κωνσταντίνος Σακελλάριος που προσπαθούσε να βρει μια λύση ώστε να μετατρέψει αυτά τα πρωτογενή πλοία σε αξιόπλοα, εμφανίσιμα αλλά και ικανά για μεγαλύτερα ταξίδια.
Δυστυχώς όμως σε κάποια επιδρομή Αλγερινών πειρατών στην Ύδρα - που εκείνη την εποχή ήταν κυρίαρχοι στην Μεσόγειο θάλασσα και το Αιγαίο πέλαγος - τον συνέλαβαν μαζί με τρείς άλλους Υδραίους προκρίτους και τους μετέφεραν στο Αλγέρι. Εκεί τον υποχρέωσαν μαζί με τους άλλους αιχμάλωτους να δουλέψουν καταναγκαστικά σε ναυπηγείο.
Επικάλυψη πετσώματος μικρής βάρκας στην Ύδρα
Ο Κωνσταντίνος Σακελλάριος μέσα από την καταναγκαστική ναυπηγική εργασία, έμαθε την τέχνη «σκαρώματος» και ναυπήγησης μεγαλύτερων και καλοτάξιδων πλοίων και έτσι όταν έφτασε ο χρόνος και απελευθερώθηκε επέστρεψε στην Ύδρα.
Στο νησί εφάρμοσε τις γνώσεις που είχε μάθει και ναυπήγησε πλοία που προσέφεραν μεγάλη υπηρεσία στο νησί, όπως τα τρεχαντήρια, ένα είδος «σεβεκίων» (shebec), με κουπιά αλλά και με πανιά, έχοντας τρία κατάρτια και οπλισμό, αφού είχε ένα κανόνι στην πλώρη και από δύο έως τέσσερα στις κουπαστές!
Η χλωρίδα του νησιού τον εφοδίασε με ξυλεία από τα άφθονα πεύκα ή και κυπαρίσσια τα οποία του έδιναν το πρωτογενές υλικό για την κατασκευή των πλοίων.
Επιπλέον ο Κ. Σακελάριος ανέλαβε να μάθει και να διδάξει  την ναυπηγική τέχνη σε όσους συμπολίτες του είχαν εκδηλώσει την προτίμηση στην ναυπηγική.
Μετά τον Κωνσταντίνο Σακελλάριο ανέλαβαν άλλοι ναυπηγοί το έργο του και με το πέρασμα των χρόνων κατασκεύαζαν καλύτερα, μεγαλύτερα και γοργοτάξιδα πλοία. και έτσι το 1745 κατασκευάστηκε το πρώτο πλοίο 100 τόννων! 
Η μπρατσέρα "Ευαγγελίστρια" λίγο πριν την καθέλκυση στον μικρό μόλο του λιμανιού της Ύδρας - λέγεται ότι  ο ξυλοναυπηγός μαστρο - Φίλιππος Καλοδήμος με την βοήθεια μόνο ενός μαδεριού κατάφερε και την καθέλκυσε στη θάλασσα!!!
Έτσι σιγά-σιγά άνοιξαν οι πρώτοι Ταρσανάδες (ναυπηγεία),που κατασκευάζονταν μικρά εμπορικά καράβια και αλιευτικά πλεούμενα. Ταρσανάδες υπήρχαν  στο Μανδράκι, στο λιμάνι της Ύδρας αλλά και σε υπαίθρια μέρη όπως στο μικρό μόλο του λιμανιού, στα Καμίνια, στο Μώλο κ.α.
Οι καραβομαραγκοί ή ξυλοναυπηγοί  μετά τον  Κωνσταντίνο Σακελλάριο ήσαν πρακτικοί ναυπηγοί με μεγάλη εμπειρία που συνήθως μεταδιδόταν μέσα από την οικογενειακή παράδοση ή και την επαγγελματική μαθητεία, είχαν μεγάλο αριθμό τεχνιτών κοντά τους και κατασκεύαζαν πολλών ειδών ξύλινα σκαριά καλύπτοντας τις ανάγκες της Ύδρας όπως περάματα, σακολέβες, βάρκες, μαούνες, δικάταρτα και τρικάταρτα καραβόσκαρα, τσερνίκες ή τσερνίκια, τρεχαντήρια, μπουγιαντέδες ή μπιγιαντέδες τους περίφημους Υδραίικους Βαρκαλάδες ή Παπαδιά, Υδραϊκά λατίνια κ.α. Το 1745 κατασκευάστηκε το πρώτο πλοίο 100 τόννων και το τέλος του 18ου αιώνα το νησί διέθετε ένα αρκετά μεγάλο στόλο πλοίων με αποκορύφωμα στις αρχές του 19ου αιώνα τα περίφημα πλοία του Αγώνα που απελευθέρωσαν την Ελλάδα.
Τα εργαλεία των ξυλοναυπηγών και των τεχνιτών εκείνης της εποχής  ήταν το σκεπάρνι, η χειροκίνητη πριονοκορδέλα, τα ροκάνια, η ρίνη ή το τριβείο,  η σβούρα, το πριόνι, τα τρυπάνια, οι σημαδούρες, το νήμα της στάθμης, τα σκαρπέλα και άλλα πολλά εργαλεία.
Για να κατασκευαστεί ένα  σκάφος απαιτούνται κάποιες εργασίες όπως:
·         ο σχεδιασμός του σκαριού (συνήθως σε κλίμακα 1/20 ίντσες)
·         η διαμόρφωση του σκελετού του πλοίου
·         η επικάλυψη με πέτσωμα (στα πλευρικά τοιχώματα)
·         η προσθήκη κουβουσιού (κουβούκλιου), τιμονιού και άλμπουρου
·         το καλαφάτισμα (στεγανοποίηση) και το βάψιμο του πλοίου
Το καλαφάτισμα αναλάμβαναν ειδικοί τεχνίτες οι καλαφάτες, αλλά υπήρχε  η βοήθεια και άλλων τεχνιτών, βαφέων  ή ξυλουργών.
Το καρνάγιο στο Μανδράκι
Το «ρίξιμο της σάλας»
Ο σχεδιασμός του σκαριού συνήθως σε κλίμακα απαιτούσε μια ιδιαίτερη επίπονη διανοητική εργασία για τον ξυλοναυπηγό εκείνης της εποχής. Υπήρχαν φορές που οι ναυπηγοί έμεναν για μέρες μόνοι του μέσα σε ένα δωμάτιο σχεδιάζοντας το σκαρί (σάλα) του πλοίου και έβγαιναν μόνο όταν ήταν έτοιμα τα σχέδια.
Το καρνάγιο στο Μανδράκι το 1930
Υδραίοι καραβομαραγκοί - ναυπηγοί - ξυλοναυπηγοί
Ο κατάλογος είναι ελλιπής αλλά σαν μια πρώτη προσπάθεια θα καταγράψω όσα ονόματα  κατάφερα να συγκεντρώσω και σε μια μελλοντική έρευνα να προσθέσω και άλλα.
Έχουμε λοιπόν τον πρώτο Υδραίο ξυλοναυπηγό που ήταν ο Κωνσταντίνος Σακελλάριος, ο πρωτομάστορας Σταμάτης Λεργιώτης στο Μανδράκι και αργότερα οι αδελφοί Αντρέας Μπίκος και Σάββας Μπίκος, ο μαστρο - Φίλιππος Καλοδήμος, ο Αντρέας Σπηλάνης ο Ελευθέριος Γρυπαίος κ.ά. 


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου